Wielrijdersleger terug in de Isabellakazerne

Defilé van de wielrijders in 1938.

Defilé van de wielrijders in 1938.

De twee roemruchte regimenten wielrijders speelden een rol bij de verdediging van Nederland tegen de Duitsers in de meidagen van 1940. Ter herinnering aan de daarbij omgekomen soldaten en aan de geschiedenis van het fietsende legeronderdeel kwam er in de jaren tachtig een museum en een monument in de Isabellakazerne in Vught. Sinds kort zijn deze weer toegankelijk.

Oude karabijnen

Van 1888 tot 1946 kende Nederland een wielrijdersleger. Dit was onderdeel van de Lichte Divisie en bestond uit twee regimenten. De militaire wielrijders konden zich relatief snel verplaatsen waardoor ze geschikt waren voor verkenningsopdrachten, maar ze ook strijd leveren. Op tien mei 1940 kregen zij opdracht samen met het Korps Rijdende Artillerie richting Alblasserdam te gaan. Een bataljon wielrijders maakte zich daar los om naar Dordrecht te fietsen. Op het Eiland van Dordt en in de Alblasserwaard leverden zij strijd met Duitse luchtlandingstroepen. De krijg was ongelijk: de Duitsers schoten met mitrailleurs, terwijl de wielrijders zich moesten behelpen met karabijnen uit 1894 en fietsen zonder remmen. Circa 77 wielrijders lieten daarbij het leven. Na de oorlog zijn de wielrijdersregimenten niet heropgericht.

WielrijdersHerdenken

Ruim 22 jaar geleden schreef ik een scriptie en artikel over de herdenkingen door oud-militaire wielrijders. In 1994 bezocht de Isabellakazerne in Vught, waar de veteranen sinds het eind van de jaren tachtig hun herdenkingsmonument hadden staan. Dit initiatief van de Stichting Militaire Wielrijders moest een waardige herinnering zijn ‘aan hen die in de meidagen van 1940 in de Alblasserwaard en in Dordrecht hun leven gaven voor het vaderland in een strijd tegen een oppermachtig niets ontziende vijand’. De oud-wielrijders en nabestaanden van de gesneuvelden droegen zelf bij aan de totstandkoming van het monument, dat vanzelfsprekend bij de Isabellakazerne zou komen te staan: daar waren de twee Wielrijdersregimenten van het garnizoen Den Bosch tussen 1922 en 1940 immers gelegerd.

Het monument der Wielrijders

Het monument der Wielrijders

De ex-wielrijders en nabestaanden brachten een aardig bedrag op, maar het was onvoldoende voor een monument uit natuursteen. Het materiaal werd kunststof met bronzen letters erop. Het ontwerp van de gedenkplaat, gemaakt door een oud-wielrijder, bestond uit drie onderpanelen met een logo van zes wielrijders op hun stalen ros. Het middelste paneel toonde de tekst ‘snel en vaardig, kalm en waardig’: de spreuk van de regimenten. Op de twee bovenpanelen aan de buitenkant kwamen de namen van de gevallenen en hun onderdeel te staan. Na de onthulling van de gedenkplaat, in 1988, werd de Last Post geblazen en een minuut stilte gehouden. Na het Wilhelmus, een kranslegging en een defilé was er ‘stemmige muziek’.  Bij de plechtigheden waren ruim tweehonderd ex-wielrijders aanwezig: de jongste was zeventig jaar, de oudste 92.

Rijdend muziekkorps

Op de eerste reünie van de wielrijders, in 1972, kwamen nog vijftienhonderd veteranen opdagen. Hoogtepunt van de bijeenkomst toen was een optreden van het legendarische Wielrijdersmuziekkorps. Deze trots van het Wielrijdersleger was voor de gelegenheid aangevuld met huzaren van het Depot Cavalerie uit Amersfoort. Het rijdende muziekkorps – uniek in de wereld  – gaf ook voor de inwoners van Den Bosch een demonstratie en hield een optocht door de stad. In 1972 werd ook begonnen met het museum in de Isabellakazerne. Dit bestond uit fietsen, wapens, uniformen en veel foto’s en gaf een overzicht van de gehele geschiedenis van militaire wielrijders in Nederland.

Het muziekkorps bij de eerste herdenking in 1972.

Het muziekkorps bij de eerste herdenking in 1972.

Tijdens mijn bezoek in 1994 verkeerde het museum in deplorabele staat. In mijn scriptie zocht ik uit hoe dat kwam. Twee jaar eerder had Defensie besloten de Isabellakazerne af te stoten. De stichting maakte zich zorgen over wat er met hun museum en het monument moest gebeuren en waar hun veteranenbijeenkomsten gehouden moesten worden. Van het ministerie was er geen steun meer te verwachten: dat beweerde geen geld meer te hebben. De gemeente Den Bosch stelde prijs op de aanwezigheid van de wielrijders, maar was niet van plan hun herinneringsplaats financieel te steunen. Uiteindelijk verhuisde het museum naar de zolder van het hoofdgebouw van de kazerne en mocht het monument blijven staan. De rest van het terrein deed dienst als asielzoekerscentrum.

Terug in Vught

De laatste reünie van de wielrijders werd gehouden in juni 1993. Ruim tweehonderd personen waren present, onder wie de burgemeesters van Den Bosch en het nabijgelegen Vught. In NRC Handelsblad uitte een veteraan zijn onvrede over de van hogerhand gekomen slechte militaire leiding tijdens de Tweede  Wereldoorlog. De oud-sergeant meende dat het met een ander aanvalsplan wel degelijk mogelijk was geweest de Duitsers een zware slag toe te brengen. Ook gaf hij toenmalig minister-president Colijn een veeg uit de pan omdat die niet meer geld aan defensie had besteed. De voorzitter betreurde het dat de traditie van de militaire wielrijders niet was doorgegeven aan een ander legeronderdeel, zoals wel gebeurde bij andere oude krijgsonderdelen. Dat doet ‘onrecht aan mensen die hun best hebben gedaan. Die makkers zijn in de steek gelaten’ (Bert van der Kruk, ‘Geheim wapen in de strijd’, Vogelvrije fietser 18, nr. 4 (1993) 26-27). Zoals te verwachten, maakten al hun woorden niets uit: de overheid liet de wielrijders in de kou staan.

Twee wielrijderspoppen in het museum.

Twee wielrijderspoppen in het museum.

De collectie van de wielrijders verhuisde naar het Infanteriemuseum op de Harskamp. Daar heb ik deze nog eenmaal bekeken. Ik herinner me vooral het gewicht van het negentiende-eeuws schietgeweer dat ik aan mijn schouder mocht leggen. Vanaf mei vorig jaar is de collectie eindelijk teruggebracht naar het hoofdgebouw van de Isabellakazerne waar deze weer publiekelijk toegankelijk is – het Vughts Museum is nu eigenaar van de memorabilia. De rest van het complex is tijdelijk in gebruik door studenten, bedrijven en horeca, in afwachting van een definitieve herbestemming. Ook het monument voor de gevallen Wielrijders is hersteld. Onder voorzitterschap van Wim Kievits wil de stichting de kazerne verder ontwikkelen tot een cultuurhistorisch en toeristisch centrum. De eerste militaire erewacht bij het monument heeft alweer plaatsgevonden.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized en getagged met , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s