Kleine man uit Neurenberg danst de horlepiep

Reclameprent van Buchinger

Reclameprent van Buchinger

Matthias Buchinger (1674-1739) uit Ansbach was al legendarisch bij het leven. Geboren met extreem korte ledematen, wist hij zichzelf allerlei kunsten aan te leren, waarvan vooral zijn prachtige miniaturen, kalligrafieën, typografische trompe-l’oeils en vingervlugge kaarttrucs in het oog springen. In heel Europa reisde hij kermissen, jaarmarkten en salons af, onderwijl een omvangrijk nageslacht voortbrengend bij vier verschillende vrouwen. Maar Buchinger kon veel meer, zo blijkt nu uit een tentoonstelling in het Metropolitan in New York en een oogstrelende publicatie van Buchinger-verzamelaar Ricky Jay, tevens bekend als goochelaar en acteur.

 

Onlangs verscheen het langverwachte boek van Jay over ‘de kleine man uit Neurenberg’, tegelijk met een tentoonstelling in het Metropolian Museum of Art in New York (‘Wordplay’, van 5-1 tot 11-4-2017). In de mooi vormgegeven kleurenpublicatie, rijk geïllustreerd en deels met gestanste bladzijden, beschrijft Jay eloquent en met humor zijn zoektocht naar achtergronden en werk van Buchinger. Zijn eerste aankoop van een originele Buchinger – de Tien Geboden (Bath, 1717) – kocht hij van goochelhistoricus Milbourne Christopher (1914-1984). Hij ging er bijna aan failliet en de obsessie was nog maar net begonnen. Het boek en de tentoonstelling geven een compleet beeld van leven en werk van Buchinger, maar over zijn ‘Nederlandse jaren’ is nog enige onduidelijkheid.

Reclameprent Buchinger 1710Zwangere vrouwen opgepast

Matthias Buchinger was een nakomertje: als laatste van negen kinderen werd hij in 1674 geboren in Ansbach, de kreisfreie stad in Beieren waar veel later ook de mysterieuze vondeling Kaspar Hauser terechtkwam. Matthias was ‘sonder handen en voeten’ geboren, waardoor hij niet langer dan 74 centimeter hoog was, maar met zijn stompjes leerde hij een geweer te laden en af te schieten, kaarten te schudden en een draad door een naald te duwen. Met zulke kunsten trok de ‘dwerg uit Neurenberg’ langs podia en herbergen, in de Duitse steden en tot ver over de grenzen. Vooraf diende hij telkens, net als andere kermisklanten, toestemming te vragen aan het stadsbestuur. In 1708 wilde de raad van Neurenberg Buchinger niet laten optreden op het publieke marktplein, vanwege zijn fysieke verschijning. Zwangere vrouwen zouden van schrik weleens een vroeggeboorte kunnen krijgen. Noodgedwongen week hij uit naar een van de Neurenbergse herbergen.

Reclameprent

In 1701 was Matthias Buchinger in Kopenhagen, waar hij voor de eerste keer trouwde. Zijn bruid, een meisje uit Holstein, overleed in Rotterdam (28-6-1703), hoogstwaarschijnlijk tijdens een tournee door de Republiek der Verenigde Nederlanden. In 1705 was de kleine man namelijk met zekerheid in Amsterdam; in oktober van dat jaar ondertekende hij immers verschillende reclameprenten met zijn eigen beeltenis erop. Net als bij andere prenten van circusartiesten, zoals de Indische olifant van Bartel Verhagen, toonde de prent de voornaamste attributen uit zijn voorstelling, zoals een geweer, een penseel met inktpot waarmee hij zijn miniaturen maakte en in spiegelbeeld schreef, dobbelstenen en een hakkebord (citer) waarop hij musiceerde. De toen 31-jarige Buchinger zag er gesoigneerd uit, met zijn snorretje, zijn nette maatpak met tressen en een driepunthoed op het hoofd. Zijn beenstompjes rustten op een fraai gestikt kussen.

De mijn in de fles.

De mijn in de fles.

Dansen in een kilt

Uit een latere reclameprent (Regensburg, 1710) weten we dat Matthias Buchinger nog meer in zijn mars had. Met zijn korte armpjes kon hij op spectaculaire wijze kegelen, kaarttrucs, balletje-balletje, zichzelf scheren en houten objecten knutselen in een fles. Van die laatste vaardigheid, vergelijkbaar met het befaamde scheepje-in-de-fles, is een bijzonder exemplaar overgebleven, in het rariteitenkabinet van het landhuis Snowshill in de Engelse Cotswolds. De fles is verdeeld in twee etages: beneden graven mijnwerkers naar kolen, terwijl boven een ingenieus in elkaar geknutseld tandwiel ertsen omhoog takelt en een mannetje met een bijl een paal bewerkt. In later jaren droeg Buchinger tijdens zijn optredens een Schotse kilt, waarin hij de horlepiep danste met zijn korte beentjes. Behalve op het hakkebord bespeelde hij ook de fluit, hobo, trompet en een gitaar. Ooggetuigen schreven nergens of hij ook enig muzikaal talent bezat, al begrepen ze uitstekend dat het musiceren zonder vingers een flinke prestatie was.

Buchinger in album amicorum van Chevalier, 1704 (KB).

Buchinger in album amicorum van Chevalier, 1704 (KB).

Kalenderbladen

In Amsterdam zal Matthias Buchinger in 1705 ook op de septemberkermis hebben opgetreden, al heb ik hiervoor nog geen bewijs kunnen vinden. Vermoedelijk ontmoette hij in deze stad ook Nicolaas Chevalier (1661-1720), een boekhandelaar en kunstverzamelaar uit Sédan. In juli 1704 tekende hij in diens vriendenboek een pagina uit een almanak in een merkwaardig trompe-l’oeil. De vermelding van de jaarmarkten van Breda, Haarlem en Giessen(dam?) hierop kan een aanwijzing zijn dat hij daar had opgetreden. Er zijn tenminste drie andere kalenderbladen van Buchinger bekend, zodat we wel van een genre kunnen spreken. Hopelijk komt er dankzij de publicatie van Ricky Jay meer aandacht voor de ‘kleine man’, en zullen we uit nieuw archiefonderzoek meer leren over zijn verblijf in Holland.

Ricky Jay, Matthias Buchinger: The Greatest German Living (Hong Kong/New York 2016).

 

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized en getagged met , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Een reactie op Kleine man uit Neurenberg danst de horlepiep

  1. Pingback: Merkwaardig (week 37) | www.weyerman.nl

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s