Goud maken voor stadhouder Willem III

king_william_iii_of_england_1650-1702

Onlangs zijn er twee fraaie boeken verschenen over Willem III van Oranje (1650-1702), de stadhouder die tevens koning van Engeland werd. Vergeefs zoeken we hierin naar zijn relatie met de Amsterdamse alchemist mr. Pieter Schenck, bij wie hij de kunst van het goud maken zou hebben geleerd.

Oorlog

Vanwege zijn latere koningschap van Engeland, Schotland en Ierland (vanaf 1689) geniet Willem III internationale faam, die met de publicaties van Bosman, Panhuysen en eerder Troost eindelijk ook goed tot Nederland doordringt. Vanaf 1672 was Willem als stadhouder en legeraanvoerder van de gewesten Oranje Holland, Zeeland en Utrecht verantwoordelijk voor het terugdringen van de Franse troepen die de Republiek der Verenigde Nederlanden bedreigden. In 1674 had hij ambitieuze plannen om samen met Spanje en Oostenrijk het leger van koning Lodewijk XIV ver terug te drijven tot in Frankrijk. Geringe steun van zijn bondgenoten en geldgebrek bemoeilijkten echter een krachtig militair optreden.

Prins op bezoek

De Amsterdamse dokter mr. Pieter Schenck had een oplossing voor de geldzorgen van de stadhouder, zo blijkt uit notariële akten uit 1674 (gepubliceerd in de Kroniek van het Historisch genootschap, 2e jaargang, 2e serie (1854) 34-40, pdf) en in het Nationaal Archief te Den Haag verstopt tussen de Aanwinsten (Eerste Afdeling, inv. nr. 415). Schenck had de aloude alchemistentruc van het goud maken ontdekt en schonk de opbrengsten daarvan aan Willem III, ter subsidiëring van diens oorlogvoering. In totaal had Schenck al dertig ton goud ten bate van de stadhouder aan de Antwerpse Munt gestuurd. Vanzelfsprekend was Oranje in zijn nopjes met de wonderbaarlijke geldstroom: in ruil daarvoor mocht zijn weldoener Schenck zijn vrienden en familie aanbevelen voor hoge baantjes. De prins scheen ook incognito – ‘in boere kleederen’ – bij hem thuis te zijn geweest, waar hij zelf de kunst van het goud maken had geleerd.

alchemist

Dr. Pieter Schenck aan het werk.

‘Die jongen met zijn bult’

Aan de schenkingen kwam een einde toen Pieter Schenck te horen kreeg dat ‘die jongen met zijn bult’, wijzend op de lichte bochel van de stadhouder, het ‘familiegeld’ wilde invoeren. De heffing van deze belasting van 0,5 procent op inkomens en vermogens moest de staatskas op orde brengen, maar leidde tot veel protest onder de belastingplichtige burgerij. Ook dokter Schenck was verbolgen over de belastingplannen. ‘Ick sal hem int toecomende geen geld meer geven’, riep hij verontwaardigd uit tegen een van zijn patiënten.

Pamflet?

De verklaringen over de mysterieuze goudmakerij werden vastgelegd bij de Amsterdamse notaris Michiel Bockx, tevens klerk van de schout. De getuigenissen dienden ongetwijfeld als basis voor een rechtszaak wegens laster, maar daarvan lijkt het niet te zijn gekomen: Schencks naam ontbreekt in de lokale en gewestelijke rechterlijke bronnen en komt evenmin voor in andere archieven of DTB-registers. Afschriften van de akten zijn ook niet terug te vinden in het notarisprotocol van Bockx. Het heeft er alle schijn van dat de stukken deel uitmaakten van een publicitair offensief tegen de invoering van het familiegeld en als geschreven pamflet de ronde deden. En met succes, want de belasting is nooit geheven, onder meer door tegenwerking van Amsterdam.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink .

Een reactie op Goud maken voor stadhouder Willem III

  1. Pingback: Merkwaardig (week 3) | www.weyerman.nl

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s