Koffiehuispraatjes

Koffiehuis

Over het ontstaan van de eerste koffiehuizen in Holland worden al ruim honderd jaar dezelfde twijfelachtige verhalen overgeschreven. Zo zou een Griekse ondernemer in 1665 een koffiehuis zijn begonnen in Amsterdam, maar of dat ooit van de grond is gekomen? Concreter bewijs is er voor een Britse herkomst van het eerste koffiehuis in diezelfde stad rond hetzelfde jaar.

 

Koffie in de Bloedstraat

De vage verhalen over de Griek en de ‘koffiedrankbereider’ en chocoladekoekjesmaker Jan Nickels stammen uit een stokoud artikel van de voormalige gemeentearchivaris van Amsterdam Nicolaas de Roever (Uit onze oude Amstelstad, deel 1, 1890). Helaas gaf deze geen bronverwijzingen, zodat zijn vondsten niet te controleren vallen. Een duidelijkere aanwijzing voor het eerste koffiehuis in Amsterdam geeft het ‘confessieboek’, waarin de gerechtelijke verhoren uit 1665 staan opgetekend. Een gevangen Engelsman had in de zomer van dat jaar een pamflet laten drukken door een klant van een ‘coffijdranck-vercoper in de Bloetstraet’ (Archief 5061, inv.nr. 316, verhoor d.d. 24-7-1665, p. 230A). De naam van die uitbater blijft in nevelen gehuld, maar een Britse achtergrond lijkt waarschijnlijk: na Venetië (eerste koffiehuis in 1642) verrezen de eerste Europese koffiehuizen immers in Oxford (1650) en Londen (1652).

‘The coffy men’

Volgens de klucht Het suynigh en vermaeckelijck coffy-huys (Zaandijk 1678, p. 2) was de eerste ‘Coffy-maecker’ van Holland ‘meester Kit/Kic’. Die ‘mister’ heeft werkelijk bestaan. Het ging om Abraham Kick, een in de Engelse stad Norwich geboren koopman. Aanvankelijk woonde hij in Delft, waarvandaan hij met zijn tweede vrouw naar Amsterdam verhuisde. Bij zijn inschrijving als poorter (burger) van Amsterdam, in 1667, gaf de Engelsman ‘koffieverkoper’ als beroep op. Daarnaast was Kick actief als tabakshandelaar en tolk en arbiter voor de Britse koopliedengemeenschap in Amsterdam. Hij gold als een fervent tegenstander van de Engelse koning. Kick en diens medestanders werden ‘the coffy men’ genoemd, omdat ze elkaar ontmoetten in koffiehuizen. In 1682 bood hij in zijn eigen koffiehuis onderkomen aan de graaf van Shaftesbury, een van hoogverraad beschuldigde Whig, die het leven liet in zijn logeerbed. Kick was toen gevestigd in de Warmoesstraat, ter hoogte van de Oudezijds Armsteeg. Toen hij in 1686 hertrouwde – met de Amsterdamse Maria van der Voort – was hij verhuisd naar de Geldersekade.

afb Franse Koffiehuis 010055000023

Interieur Franse Koffiehuis, Kalverstraat 29. I.L. Fargue van Nieuwland, 1761. SAA.

Propagandamateriaal

Abraham Kick was ook actief als commissionair in de import van suiker en citroensap en de export van wijn op Suriname en de Noord-Amerikaanse koloniën. Het is verleidelijk om hem daar ook zijn eigen koffievoorraden te laten bestellen, al kwamen de bonen in deze periode doorgaans via de VOC of de Levantroute naar Holland. Kick correspondeerde ook innig met Increase Mather (1639-1723), president van Harvard College te Boston, de Amerikaanse stad waar zijn zoon Joan – namens de Sociëteit van Suriname – voor handelsdoeleinden was gevestigd. In 1683 vroeg Mather aan Kick om vijftig exemplaren op te sturen van zijn in Amsterdam gedrukte religieuze traktaat (Diatribe de Signo Filii Hominis, et de Secundo Messiae Adventu), voor verspreiding in de nieuwe wereld. In Amsterdam bleef de gemeenschap van ballingen rond Kick ageren tegen de Engelse koning. Net als in Engeland verspreidden partijgangers hun propagandamateriaal via de koffiehuizen, ondanks verboden van de overheid daartegen. Nadere bestudering van Kicks koffiehuis zou nieuw licht werpen op de toenmalige publieke opinie en de verspreiding van de nieuwe opwekkende drank in de Nederlanden.

Meer informatie over de vroegste Amsterdamse koffiehuizen in: De Amsterdamse herberg 1450-1800.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s